A curiosa etimoloxía do Berbés

O Berbés é un coñecido barrio mariñeiro do casco vello da cidade de Vigo. O topónimo do Berbés componse de dúas raíces etimolóxicas claramente diferenciadas:

Por unha banda temos a famosa raíz "ber" ou "bar". A raíz "bar" é unha famosa raíz etimolóxica de orixe fenicia moi abondosa na costa de Galicia. Está presente en topónimos coma Barra, Barbanza, Baroña, Barizo ou Bares. Significa mar, costa, porto, refuxio ou pousada marítima. "Bar" en lingua semítica significa mar. Outra posibilidade etimolóxica é a suposta raíz indoeuropea "var" co mesmo significado de auga ou ourela. Desta raíz derivarían palabras coma "vera" ou "beira".

Por outro lado temos a raíz "bes" con outro significado totalmente diferente. A raíz "bes" está presente en palabras coma "veso", "vesar", "bisel" ou "bies". "Beso" en galego significa "virar" ou "xirar", o "veso" era o arado de ferro, unha peza metálica en bisel empregada para xirar ou voltear a terra. A palabra "bisel" comparte a mesma orixe e vén do francés "biaiseau" co significado de "dirección oblicua". Todas as palabras anteriores proceden a súa vez do termo latino "biaxis" co significado de oblicuo ou sesgado.

Polo tanto, e rematando, o topónimo Berbés significa costa oblicua que mira ó solpor, lugar onde a costa xira para adoitar unha dirección sesgada en contraposición a un tramo rectilíneo previo. O Berbés sería, en definitiva, un refuxio marítimo, un porto de mar situado nun tramo de costa oblicua que xira para arrostrarse directamente ó solpor. 
Noutro senso, a raíz "bes" pódese interpretar coma unha adaptación, corrupción ou evolución fonética da palabra "baixo", e polo tanto o topónimo Berbés viría a significar algo así como "ribeira baixa".

Marcos Castro Vilas, arquitecto.

A procura do Grial agocha unha fermosa e real cartografía do mundo celta

 

                                                Ara Gael (Camilo Díaz Baliño)

Todos asociamos a busca do Santo Grial e a corte do rei Arturo co mundo celta, e efectivamente, debaixo da famosa lenda medieval da procura do Santo Grial subxace de maneira intencionada toda unha cartografía oculta que describe o mundo celta, unha cartografía que intenta delimitar o espazo común da celticidade. Deste xeito, por exemplo, o rei Mordrain podémolo identificar co rei de Marrocos e o rei Tullido corresponderíase co rico rei do Senegal. Os protagonistas da aventura móvense entre a marca de Escocia, o castelo de Camelot en Gales e o castelo de Corbenic, que eu identifico persoalmente co castro de Vigo. 

 

 

Atlas Catalán de Cresques

Noutro momento da historia, os cabaleiros elexidos para tal fin, visitan a mítica illa Torneante, como antes xa fixeran o rei Tullido e o rei Mordrain por habitaren terras próximas a devandita illa. A illa Torneante, coma o seu propio nome indica, fai alusión ás rocas errantes da Odisea de Homero na súa viaxe cara o Hades grego. Son as rocas de San Pedro e San Pablo na actualidade, situadas no medio do Atlántico e que simbolizan as viaxes ao máis alá, as viaxes trasatlánticas na barca de Salomón, como recolle a famosa narración. Segundo a ópera de Wagner, nas terras do Preste Xoán, Parsifal agochou o Grial despois de sacalo de Montsalvage, un lugar de localización imprecisa situado no norte de España. A raíz da ópera wagneriana moitos alemáns relacionan hoxe en día o lugar de Montsalvage co Cebreiro galego, e o caliz alí conservado é o símbolo co que se representa a Galicia no mundo.

Seguindo co discurso da celticidade, aínda hoxe moitos poboados do Senegal máis profundo recordan moito ós poboados da Idade do Bronce en Galicia, coas súas vacas marelas de raza N'dama. O gando de raza N'dama é o berce da nosa rubia galega, que tanto nos define e identifica. Tamén no Senegal se atopan as enormes ovellas de raza Ladoum. Son os "carneiros grandes coma bois" que se describen na coñecida lenda da viaxe de San Brandán , unha historia tamén con claras connotacións trasatlánticas e onde, neste caso, a mítica illa Torneante transformase no inestable lombo dunha balea. Tamén podemos observar vacas de raza cachena nos xeroglíficos e nas pinturas dos templos do Antigo Exipto que, de seguro, axudaron a erguer as pirámides de Exipto.

Como se pode observar, o mundo celta mantén unhas estreitas relacións simbólicas, espaciais, xeográficas e pretéritas coa outra banda do Atlántico, onde os exipcios e despois os gregos situaban o seu inframundo, a illa dos benaventurados. Máis aló do Combo dominicano ou de Fidel Castro, os taínos e os vascos, e por extensión os galegos, manteñen unha fráxil pero fonda relación de parentesco, de raíces insondábeis no tempo, que podemos remontar mesmo ao Paleolítico superior e que nos introduce de cheo nas novidosas e rompedoras teorías referentes ós paleoindios ou pa-leoamericanos. Neste senso, temos a valiosa raíz léxica ker, que significa redondo, así keru é cabeza en lingua euskera, qeru é cabeza en tuareg, keri é lúa en lingua arawak e karaya é lúa en lingua taína. Un pequeno apontamento ou petisco, cando menos curioso, que abre as portas a un mundo novo por explorar e do que seguro existe un longo fío do que tirar.

A celticidade

Ovella Ladoum do Senegal (grandes coma bois)

© Marcos Castro Vilas, arquitecto.

A BATALLA FINAL DOS IRMANDIÑOS

A Revolta dos Irmandiños foi unha revolta social que tivo lugar en Galicia entre os anos 1467 e 1469. Comezou na primavera de 1467 para loitar contra os abusos  dos señores feudais nunha situación de crise e profunda inxustiza social. A revolta popular estaba formada por labradores, xente das cidades, baixa nobleza fidalguía e incluso algúns membros do clero. Os xefes do movemento pertencían fundamentalmente a baixa nobreza, Pedro Osorio na comarca de compostela, Alonso de Lanzós no norte de Galicia e Diego de Lemos no sur da provincia de Lugo e norte de Ourense. A Irmandade Xeral xurdeu de mans de Alonso de Lanzós co apoio das cidades de A Coruña, Betanzos, Ferrol e Lugo que actuaron como motores iniciais do movemento. Os inimigos dos irmandiños foron os nobles donos das fortalezas e os encomendeiros das principais igrexas e mosteiros. Os irmandiños destruiron cerca de 130 castelos e fortalezas durante os dous anos que durou a revolta. As liñaxes preferidas polos irmandiños foron os Lemos, Andrade e Moscoso.

O arcebispo Fonseca , Pedro Álvarez de Soutomaior e Xoán Pimentel fuxiron cara Portugal, o conde de Lemos e Pardo de Cela se refuxiaron en Ponferrada. Ante esta situación os señores feudais exiliados decidiron organizar o seu retorno e preparar un contraataque contra os sublevados irmandiños. Segundo Vasco de Aponte, na primavera de 1469 Pedro Álvarez de Soutomaior  reuniuse en Monçao co Arcebispo Fonseca e con Xoán Pimentel e acordaron reunir as súas tropas nas proximidades de Santiago de Compostela. Segundo nos conta Vasco de Aponte, Pedro Álvarez de Soutomaior, no seu traxecto cara Santiago a través do Camiño Portugués, enfrentouse ós villanos no castro da Framela. O castro da Framela pode facer alusión ó castro de Framil, no concello de Ames, ás portas da cidade de Santiago e ó outro lado do río Sar. Tamén pode facer referencia ó lugar de Fraela, no concello de Mos, e no camiño que conectaba a cidade de Vigo coa Depresión Meridiana. En castro Gundián, no concello de Vedra e na ribeira do río Ulla enfrentáronse os irmandiños coas tropas do conde de Lemos procedentes de Ponferrada.

Segundo o preito de Tabera-Fonseca, unha documentación xudicial en castelán que recolle numerosas testemuñas que falan en castrapo, a batalla final contra os irmandiños aconteceu no lugar de Balmalige, nas cercanías de Santiago de Compostela. Balmalige supoñemos que é unha deturpación en castelán de Val Merige, o val de Merelle no concello de Trazo e ó outro lado do río Tambre. Alguén relacionou etimolóxicamente e erróneamente Almáciga co termino Balmalige. Despois da batalla de Balmalige o arcebispo Fonseca foi ferido no asedio de Santiago.

Polo visto anteriormente o río Sar, o río Ulla e o río Tambre convertéronse en barreiras defensivas naturais utilizadas polos irmandiños contra o avance dos exércitos dos señores feudais. Unha vez foron derrotados (os irmandiños) na contorna de Santiago, tan só restaba o asedio desta cidade.

 

 Por Marcos Castro Vilas, arquitecto.

TRES EXEMPLOS DE ETIMOLOXÍA ESPACIAL

A toponimia ou onomástica xeográfica é a ciencia que estuda a orixe etimolóxica dos nomes propios dos lugares. O termo "toponimia" deriva etimolóxicamente do grego topos (lugar) e onoma (nome). A toponimia pretende averiguar a orixe dos nomes dos lugares a partir da comprensión espacial do lugar. Nalgúns casos mediante a análise espacial ou xeográfica da contorna podemos chegar a entender a orixe etimolóxica dun topónimo que fai referencia a un lugar. Vexamos a continuación algúns exemplos explicativos:

O topónimo Ames e o xentilicio amiense proceden do topónimo latino "interamnis fluminis". "Amnium" ou "amnis" é unha palabra latina que significa río, polo tanto "interamnis fluminis" significa río que discorre entre dous ríos, sendo unha clara alusión ó río Sar, un río que flúe entre o Tambre e o Ulla. As terras de Ames constitúen un fermoso val fluvial que se dispón entre dous ríos, o Tambre e o Ulla, e é esta circunstancia espacial tan característica á que fai alusión o seu topónimo. En Italia tamén temos un caso semellante; Teramo é unha cidade italiana capital da provincia dos Abruzos que deriva do termo latino interamnia co significado de cidade entre dous ríos, e era así como a coñecían os romanos.

O topónimo de A Laracha fai referencia ós lares viais. Os lares viais eran os deuses dos camiños e das encrucilladas. A vila da Laracha sitúase nun importante cruzamento de camiños romanos que atravesaban a provincia da Coruña. Os deuses lares tamén eran os deuses do fogar, e de aí procede a palabra lareira. A vila da Laracha correspóndese cun importante aglomerado urbano romano, A Laracha era o Brigantium Flavium dos romanos, capital da comarca de Bergantiños. O apelativo Flavium era unha especie de certificado urbanístico ou marca de calidade outorgado polo emperador romano que buscaba fomentar o seu desenrolo urbanístico como municipium do Imperio Romano, diferenciándoo así doutras vilas e lugares da contorna. Polo tanto, A Laracha sería o lugar onde proliferaban as lareiras e os fogares, querendo reflexar un maior desenvolvemento residencial.

O topónimo O Grove fai referencia a unha característica formal e física do lugar. A península do Grove é un monte no medio do mar. O topónimo Grove deriva do indoeuropeo krop co significado de "grupa", "joroba". "Grupa" e "joroba" son dúas palabras diferentes que aparentemente comparten unha mesma orixe etimolóxica. A península do Grove constitúe unha "grupa" ou "joroba" no medio do mar. Neste senso garda relación con outro topónimo galego, a serra da Groba. A serra da Groba tamén é unha "joroba" que se eleva sobre o mar e que destaca no perfil da costa da provincia de Pontevedra. A palabra Grove procede do indoeuropeo kropp co significado de "joroba", protuberancia. En inglés temos o termo crop e craw que significa boche, papo. A súa vez deriva do proto-indoeuropeo grew que significa curva, saínte.

Por Marcos Castro Vilas, arquitecto.

A ORIXE DO XENTILICIO GALEGO

 

O xeógrafo e historiador grego Estrabón (63 a.C-19-24 d.C) na súa famosa obra Xeografía denomina ós habitantes do noroeste da península ibérica co nome de kallaikoí, tomándoo do nome propio con que eles se coñecían a si mesmos. Os romanos chamaban galos ós habitantes das partes occidentais de Europa e de aí procede o nome da Galia dado para Francia e o nome de Gallaecia dado para Galicia. Os gregos se referían ós galos co nome de keltoi, un sobrenome semellante pero con connotacións formais, pois significa redondo.

A palabra galo deriva dunha raíz africana moi vella de orixe tuareg KAL/KEL, que significa grupo ó que pertence unha tribo, familia, liñaxe ou terra, e tamén viaxar. Por exemplo, Kal Tamasheq significa pobo Tamasheq, Kal Azawad significa pobo Azawad, Kal Ansar significa pobo Ansar. Polo tanto, a palabra galo ou kallaikoí significa pobo que ten unha raíz común, grupo ó que pertence unha colectividade que comparte unha orixe común, neste caso unha orixe ancestral africana. Da raíz KAL derivan palabras como calaña ou calidade. Tamén nun sentido figurado ten o significado de viaxar; o feito de viaxar para visitar as diferentes tribos ou territorios, unha actividade moi habitual no Paleolítico, se denomina en lingua tuareg coas palabras AKEL (camiñar) ou EKEL (viaxar), de onde deriva a palabra castelán e latina calle.

Neste senso existe unha multitude de palabras arcaicas comúns ó euskera, ó tuareg, ó galego, ó castelán, ó inglés, ó idioma fula e hausa, e tamén o latín, todas elas herdeiras do haplogrupo xenético R1b:

Por exemplo, afraw é folla vexetal en lingua tuareg e frouma en galego; legga é xunqueira en tuareg e leka é humidade en euskera; tilegget é leguminosa en lingua tuareg e legume en galego; amuzzur é esterco en tuareg e zurro en galego; qeru é cabeza en tuareg e keru é cabeza en eusquera; azzel é correr en tuareg e acelerar en castelán; zzurg é sementar en liña en lingua tuareg e surco en castelán; nanna é nai en tuareg e en galego é nai; mbuuru é alimento en lingua fula e boroa é pan en galego; ceedi é estación seca en fulani e sede en galego; fecande é dividir en fula e fecundar é procrear en galego; haire é pedra en fulani e harri é pedra en euskera; kaba é botella en lingua fula e cabazo é recipiente en galego; toolle é ter "un dun par" e tullido en castelán; tummbe é estar preñado en lingua fula e tombo é vulto en galego; weel é colgar en fulani e bell é campá en inglés; jalla é rede en fulani e gaiola en galego; inna é nai en fulani e tamén nai en galego.

O xenoma dos tuaregs, sobre todo o seu ADN mitocondrial, ten parte da súa orixe xenética no norte de España. Os tuaregs están estreitamente vinculados por liña materna cos vascos. Pola contra o cromosoma Y que se herda por liña paterna procede da África subsahariana e do Oriente Medio. Isto é debido a que as poboacións femininas son máis sedentarias e estables espacialmente e temporalmente, as mulleres emigran menos. Tamén hai que engadir unha cuestión fisiolóxica; unha muller pode ter un máximo de 30 descendentes na súa vida fértil, non ocorre o mesmo no caso dos homes. Todo iso explicaría a subsistencia do acervo xenético vasco no deserto do Sáhara. Con todo, á hora de xustificar a estreita relación xenética entre os tuaregs e os vascos recórrese a un absurdo chauvinismo eurocéntrico. Segundo esta maneira de pensar, os tuaregs son en parte vascos que se expandiron cara o deserto do Sáhara e non o revés, onde os vascos serían descendentes das poboacións ancestrais que habitaron no seu tempo o deserto do Sáhara e que pouco a pouco foron ocupando o sur de Europa durante o proceso glacial. Os tuaregs serían, xa que logo, un vestixio da antiga poboación xenuina do deserto do Sáhara e da cal proceden os vascos. A poboación vasca ten a súa orixe espacial en África; é a maneira que ten de funcionar a península ibérica xeográficamente falando ó longo da evolución humana, como porta de entrada dos fluxos migratorios procedentes de África. A península ibérica é un estremo periférico de Europa onde a influencia euroasiática chega moi debilitada, pola contra é o lugar natural de expansión do continente africano, onde a súa influencia vese reforzada e adquire un maior peso no equilibrio dunha balanza. A preponderancia do haplogrupo R1b, de orixe paleolítica, no oeste de Europa explicaríase a partir desta dinámica migratoria e tería unha orixe espacial africana. Tamén responde a mesma dinámica o hablogrupo E-M81, de orixe norteafricana, aínda que vinculado a migracións posteriores, presumiblemente durante o Neolítico. A súa subsistencia no oeste da península ibérica explicaríase a partir do illamento xeográfico e dun maior despoboamento dos finisterres atlánticos nesa época, lonxe dos fluxos migratorios que dilúen as cargas xenéticas noutras partes da península e da Europa.

O outro camiño inglés

Oficialmente considérase o camiño inglés como a ruta que procede da Coruña, de Ferrol e de Betanzos, e diríxese a Santiago de Compostela a través de Ordes e da ponte de Sigüeiro. Pero esta ruta ten un irmán xemelgo, moi pouco coñecido, e que atesoura un patrimonio cultural considerable ou moi importante. É o outro camiño inglés e quizais o verdadeiro. Unha ruta paralela, un antigo camiño real, que unía a Coruña con Santiago a través das terras de Tordoia, pasando por San Xulián de Cabaleiros onde existía unha pousada viaria de orixe templaria, e cruzando o río Tambre pola ponte Albar, a ponte branca, sagrada e principal  fronte a ponte de Portomouro, a escura, a pagán, a antiga, pertencente a vía XX per loca marítima, e fronte a ponte de Sigüeiro, o seguinte ou secundario.

Este camiño medieval entraba en Santiago de Compostela polo barrio de Vista Alegre, quizais a panorámica máis fermosa da cidade do Apóstol, pois a súa perspectiva lateral permite comprender mellor a proxección occidental do conxunto arquitectónico que se deixa  caer pola aba cara o ocaso. 

Este outro camiño inglés, esquecido e moi pouco promocionado e valorado polos organismos oficiais, aproveitaba o antigo camiño real que unía Santiago coa Laracha e a Coruña a través das terras de Tordoia e Trazo, pertencentes ó señorío de Montaos. É un camiño medieval de peregrinación que atesoura un bastísimo patrimonio arquitectónico e cultural: 

Iníciase no porto da cidade da Coruña para dirixirse a continuación ó concello de Arteixo, cuxo patrón maior é casualmente Santiago. Destaca neste itinerario o famoso santuario da Pastoriza, a igrexa románica do século XII de San Tirso de Oseiro, a ponte romana dos Brozos, vestixio do trazado da famosa vía XX per loca marítima. Tamén no concello de Arteixo, seguindo o trazado dunha antiga brea, destacan as igrexas románicas de Santaia de Chamín e Santo Tomé de Monteagudo e o Hospital de Sorrizo. Tamén a igrexa románica de Lañas.

Xa no concello da Laracha, sobresaen os restos das Torres de Cillobre, antiga fortaleza de Gómez Pérez das Mariñas, señor de Bergantiños, e a igrexa de Santiago de Vilaño. A capela de Santa Margarida coa súa fonte milagreira na parroquia de Montemaior e os restos da torre do Viso, tamén na parroquia larachesa de Montemaior.

O trazado do camiño inglés polo concello de Tordoia permite descubrir o fermoso e rotundo dolmen de Cabaleiros, orientado cara o raiante e pertencente a parroquia de San Xulián de Cabaleiros. San Xulián o Hospitalario era o axudante de tódolos camiñantes e peregrinos, era o patrón dos camiños e un dos principais santos do santoral templario. É de supoñer que neste lugar intermedio do traxecto existiu, ó igual que en Ordes, un albergue ou unha antiga encomenda templaria para axudar ós peregrinos. Segundo Elisa Ferreira Priegue, hai mención dun hospital de peregrinos en 1499 no lugar de San Xulián de Cabaleiros.

O camiño xacobeo entra no concello de Trazo pola "Corredoira da guerra", onde tamén se lle chama "O Francés". Na  súa beira, e no mesmo concello de Trazo, atopábase o desaparecido castelo de Lestrobe, a fortaleza principal do estado de Montaos, pertencente a liñaxe dos Bermúdez de Castro. Atravesa o río Tambre pola ponte Albar, que como dixemos con anterioridade fai alusión ó seu carácter puro e sagrado. A continuación chegamos ó santuario da Virxe da Peregrina, xa no concello de Santiago, un fermoso templo de estilo barroco clasicista. Para rematar o percorrido, atravesamos o río Sarela pola ponte do Romaño e entramos en Santiago polo barrio de Vista Alegre, sen lugar a dúbidas a vista máis espectacular do conxunto arquitectónico de Santiago de Compostela.

Outro trazado interesante a recuperar é o da vía XX per loca marítima, dentro do Camiño Fisterra-Muxía-Ponteceso. En Castrís existiu un pequeno hospital que se conserva na toponimia. Peregrinar a Dombate tamén é unha maneira de render tributo a catedral de Santiago de Compostela e ó máis alá.  

Taqueado jaqués ou axedrezado, típico dos camiños de peregrinación a Santiago de Compostela:

 

 Camiño de Tordoia-Igrexas de Chamín, Xavestre e Benza

Camiño de Castrís-Igrexas de Mens, Freixeiro e Paramos

© Marcos Castro Vilas, arquitecto

RAZA DE BOVINO N'DAMA

La raza de bovino N'Dama es la raza bovina más representativa de África occidental. Tiene su origen en las remotas montañas interiores de Guinea, en la región de Futa Yallon. En estas montañas pervivieron los rebaños originarios de Bos Tauros con origen en África. Según recientes estudios genéticos el ganado N'dama apenas tiene relación con el ganado bovino procedente de Europa. Se consideraba descendiente de las primeras poblaciones de ganado bovino domesticadas en el Creciente Fértil que entraron en África a través de Egipto. Sin embargo, nuevos estudios consideran el ganado N´dama un reducto de las primeras poblaciones de ganado bovino que se domesticaron en África, en el interior del desierto del Sahara, al sur de Libia y en el noreste de Níger, un aconteciemiento, la domesticación del Bos Taurus, que tuvo lugar en torno al 9.000 a.C. El ganado N'dama es heredera de las primeras vacas que se domesticaron en el Sahara, un hecho que precede en el tiempo y que no tiene relación con la domesticación del Bos Taurus en el Creciente Fértil y del que descienden las razas bovinas del norte de Europa.

Actualmente la raza se extiende por todo el oeste de África en países como Senegal, Gambia, Guinea Bissau, Guinea, Sierra Leona, Costa de Marfil, oeste de Mali, Ghana, Togo, Nigeria, Camerún, República Centroafricana, Gabón y Congo. La raza es resistente a las picaduras de la mosca tse-tse por lo que se adapta a las condiciones de los climas tropicales.

Morfológicamente se caracteriza por ser una raza de tamaño pequeño, las hembras miden 100 cm hasta la cruz y los machos miden 120 cm hasta la cruz. De patas cortas, cabeza  también corta y ancha. La longitud de los cuernos es de 60 cm y se curvan de forma característica hacia arriba o tienen forma de lira. El pelaje es de color rubio como las razas de origen africano. Los colores varían desde el leonado claro, oscuro, pardo, rojo claro o castaño. La espalda es recta y carece de la grupa propia de las razas de origen asiático cebú.

Es una vaca para producción de carne y para trabajo fundamentalmente. La producción de leche es escasa con un promedio de 70kg-100kg al año por ejemplar. 

  

Es una vaca que comparte características con las razas de origen africano de las costas occidentales de Europa como puede ser la raza arouquesa o barrosa en Portugal, la raza cachena en Galicia, la raza jersey en Francia, las razas british white o highlands en Reino Unido o la raza Dexter en Irlanda.

En los últimos años se llevaron a cabo interesantes cruces con razas bovinas de características similares y emparentadas genéticamente con la finalidad de mejorar la productividad. Así, en Costa de Marfil la raza N'dama se cruzó con raza jersey para mejorar la producción de leche. En las Islas Vírgenes se cruzó con la raza red poll dando lugar a la raza senepol.

También se cruzó con razas de origen cebú dando lugar a la raza Bambara en Costa de Marfil, la raza Djakoré es fruto del cruce de N'dama y Gobra (cebú). Otras razas son Gambian N'dama, N´dama Grande, N'dama of Kaarta, Guinean N'dama, N'Gabou, Thomton (Boenca).

En las fotos siguientes muestro poblados del país de los Bedik y de los Bassari en el sureste de Senegal junto a la frontera con Guinea. Recuerdan a los antiguos poblados celtas de Galicia, Irlanda y Reino Unido, y en ellos podemos ver las famosas vacas N'dama similares a la raza cachena.

Bibliografía:

-http://razasbovinasdecolombia.weebly.com/ndama.html

-http://www.krankykids.com/cows/alphabetical/a.html

-http://www.viajeros.com/diarios/kedougou/el-pais-bedik-y-el-pais-bassari