Qalat e cálculo

"Qalat" e "cálculo" son dúas palabras que teñen aparentemente un significado diferente pero que realmente comparten un significado común ao provir en orixe dunha mesma raíz tamén común. "Qalat" é fortaleza en árabe, tamén en turco, persa, hindi e urdu. "Cálculo" provén do termo latino "calculus" que significa "pedriña pequena redonda" en referencia ás pequenas pedras que os romanos usaban para facer os seus cálculos nos ábacos. Tamén a palabra "callo" do latín "callum", co significado de pequena dureza redondeada ten a mesma orixe. Tanto a palabra árabe, co significado de "fortaleza", como a latina, co significado de "pequena pedriña redondeada", teñen a súa orixe na raíz indoeuropea "kel", co significado de "redondo". No primeiro caso fai referencia a unha muralla ou cerca ou a un lugar arrodeado ou protexido no seu perímetro por unha muralla ou peche circular. No segundo caso fai referencia á forma redondeada dos coios ou callaos. Neste senso temos o termo grego "khálix", co significado de "pedriña" ou "kala", co significado de madeiro. Tamén o termo francés "caillou", co significado de "coio" ou "callao" ou o termo derivado de "calzada". Nesta mesma liña en linguas célticas como o galés ou irlandés ás "pelotas" ou "testículos" chámanselle "kell" ou "caill" e no galego "collóns".

En resumo, no caso árabe úsase a redondez para designar un espazo pechado como unha fortaleza ou un castelo e no caso do coio úsase para sinalar a redondez dunha pedra pequena usada no cálculo ou na construción dunha calzada. Neste senso, en euskera úsase a palabra "kalo" para sinalar a redondez do cránio, polo que "kalo" tamén é unha palabra para "cranio" en idioma euskera. Esta dualidade tamén se manifesta no árabe onde temos a palabra "kāla" e "qil" que significa "medir" ou "medida en capazos redondos ou redondeados" e "qal'a" que significa "fortaleza circular".

© Marcos Castro Vilas, arquitecto

Dous hidrónimos, o Miño e o Sil

 

 

O hidrónimo do río Miño, procede do céltico "min", co significado de "boca" ou "desembocadura". En idioma córnico "minow", "minyow", "minyon" ten o significado de "boca". Tamén en idioma galés  a palabra "min", "minion" ten o significado de "labio" ou tamén de "bordo", sobre todo "bordo dun río" ou "ribeira". Outra acepción, en céltico irlandés a palabra "mín" ten o significado de "suavidade", "docilidade", "calma", "lentitude" ou "planitude" polo que tamén pode significar a lentitude e a suavidade ou tranquilidade que acada un río na súa desembocadura no mar.

 

O hidrónimo do río Sil procede do bereber ou do amazigh "silel", co significado de "navegar" ou "flotar", provén dunha raíz SLL que en varios dialectos tamazight ten o significado de moverse pola auga ou desprazarse suavemente. Tamén en inglés a palabra "sail" significa "navegar". En árabe "saāla" significa "fluír", "derramar" "correr" un fluído.

 

 

© Marcos Castro Vilas, arquitecto

O monte da Guía no barrio de Teis

 

 

 

O monte da Guía no barrio de Teis en Vigo era un lugar de culto sagrado asociado ao castro de Vigo. Un outeiro secundario ou accesorio, topográficamente semellante ao castro de Vigo, onde se exercía a relixiosidade como lugar de romería, en comuñón coa sacralidade. Etimolóxicamente vén da forma latina do ablativo de TEOS>TEIS  DEUS>DEIS, co significado de deidade e sinalando un lugar de culto sagrado.

 

 

 

A etimoloxía de Teis reforza e abonda na hipótese do castro de Vigo como lugar principal de culto relixioso e lugar sagrado da divindade amais do seu uso residencial como capital das rexións Eoas, dos fermosos crepúsculos, de gregos e romanos. En Caelobriga (castro de Vigo) rendíase culto ao ceo e por extensión ao movemento do sol no firmamento, sendo lugar de observación de espectaculares solpores. De Cabral a Alcabre extendíanse os dominios de Caeolobriga, o castro do culto ao ceo e ao sol. Neste sentido é similar a Navia, outro topónimo que fai referencia a unha deidade celta relacionada coa auga.
Outros topónimos fan referencia ao val do Fragoso e ao río Lagares como Sárdoma ou Lavadores. Ou mesmo fan referencia ao mar como Coruxo.
Xa que logo, as dúas rúas que enganchan con Sanjurjo Badía e Travesía de Vigo, isto é Doctor Corbal, Rúa Pedro Alvarado, Rúa Irmáns Misioneros dos Enfermos Pobres, requiren dunha fonda e fermosa transformación e humanización nun traballo arqueolóxico de resignificación da topografía primixexia da cidade de Vigo, considerándoas parte do casco histórico e co fin de integrar o monte da Guía na dinámica da cidade de Vigo, e irmandadas coa rúa Manuel Olivié que da acceso ao castro de Vigo dende a praza de España. O monte da Guía debe e ten que ser o Samil dos habitantes do barrio de Teis e da parte leste da cidade de Vigo.

 

 

 

 

 © Marcos Castro Vilas, arquitecto

 

 

 

 

Etimoloxía de Cangas

O topónimo de Cangas está estreitamente relacionado co verbo "escangallar" . Cangas ou "cangallo" fan referencia a un relevo con moitos altos e baixos, unha orografía sen orde nin concerto, dentado. Tanto Cangas do Morrazo como Cangas de Onís en Asturias comparten un relevo moi semellante formado por unha sucesión de altos e baixos. As cangas fan referencia a un relevo con moitos altos e baixos en forma de peite. Mentres o topónimo de Moaña procede de "molaneam" e fai referencia ao bloque macizo da "mole" pétrea do monte Domaio, pola contra o topónimo de Cangas fai referencia a unha paisaxe máis desaliñada, desfeita e escangallada. E O Hío vén de "hoyo" ou "oio", en alusión á fondeira que se forma nese lugar preciso.

Etimolóxicamente pode proceder dunha raíz céltica e galesa "cam", co significado de "distorsionado". Tamén dunha raíz indoeuropea "kam", co significado de "peite". De feito a palabra "comb" fai referencia a algo distorsionado con moitos altos e baixos, non uniforme, e de aí derivou a "deformado" ou incluso "curvado". As cangas do xugo son pezas verticais que rompen a horizontalidade do xugo.

"The word "comb" has a fascinating history, evolving from Proto-Indo-European to its current form. It originally denoted a "toothed object" and has been used to describe tools for grooming hair, carding wool, and even crests or ridges"..."The word "comb" originates from Old English "camb" (later Anglian "comb"), meaning a "thin strip of toothed, stiff material" for dressing hair"...""Camb" comes from the Proto-Germanic word "*kambaz," which also meant "toothed object"...""*kambaz" is ultimately derived from the Proto-Indo-European root "*gombhos," meaning "tooth, nail," indicating an association with sharp, pointed edges". "The word "comb" has expanded in meaning over time, referring not only to the tool for grooming but also to things like crests, ridges, and even the act of searching or examining closely".

Castellum Tyde, Tui

A interesante etimoloxía da palabra "tide", co significado de "marea" e Tui como o último lugar no que se senten as mareas no río Miño.

A etimoloxía xermana de "tide" relaciona a palabra co concepto de "tempo" "time". Neste senso en gaélico escocés "tìde" significa "time" "season" "period" e afonda na idea das mareas como unha medida do tempo. Tamén en química o sufixo "tide" úsase presumiblemente para nomear cadeas de péptidos ou nucleótidos e pode relacionarse co termo latino "tædere" "tedio", que significa "alongar" ou "estirar" ou "aburrir", indicando unha idea de crecemento e extensión e que tamén ten relación coas mareas como un alongamento do mar. Neste senso en córnico "alongar" dise "tedna". Máis interesante é o termo galés "tid" que significa "cadea" e que o relaciona co termo inglés "tie", co significado de "atar" para formar unha "corda" ou "cadea" ("teye" en "middle english" significa "cord" "chain") e tamén coa idea de "alongar" e tamén coa idea de "tempo" ou "periodo" como unha concatenación de momentos ou segundos. Por último e para rematar, en gaélico irlandés "marea" dise "taoide" pronunciado "tude".

© Marcos Castro Vilas, arquitecto

A etimoloxía de Monforte de Lemos

O castelo de Monforte de Lemos atópase nunha "colina" ou outeiro no medio do val da tribo prerromana dos Lemavos. En época romana Monforte de Lemos aparece co nome de Dactonium. O topónimo de Dactonium está formado polas seguintes raíces; por un lado a raíz indoeuropea "*dek", co significado de "guiar", "dirixir" e de onde derivan palabras como "duque", "conducir" ou "docente", tamén en sánscrito "daksa" co significado de "liderado" ou "guía divina", en avéstico "daxsa" co significado de "gobernar" ou "ordenar", en inglés "teach", en grego "didáctico" ou "Didac" co significado de "ensinar", ou Dagda en irlandés (deus céltico "o bo deus" ou "o bo guía espiritual") onde "da" é "bo" en córnico ou bretón. Tamén "dicir", "dictar", "dictadura" ou "dactilar" derivan da mesma raíz indoeuropea coa idea de "amosar" ou "indicar". Neste senso temos a palabra céltica "tagg" co significado de "etiqueta", "indicador", "dicir" ou "ensinar", tamén "etiqueta" como "conxunto de normas".

Coa idea de "guiar" ou "procesión" temos "tåg" en sueco, que significa "tren" e "taga" que significa "agarrar da man", coa mesma etimoloxía que "take" en inglés ou "tóg" en irlandés e mantendo a mesma idea inicial de "guiar". Tamén en inglés "tag" significa "seguir de preto" ou "pisar los talones". "Daga" e "daca" ou "dignidade" poden ter tamén a mesma raíz, o mesmo que "duck" (parrulo). 

Tamén temos *tag *tak en indoeuropeo ou *tako *techtae en céltico antigo, co significado de "ordenar" que deu "tacco" ou "dacca". Neste senso temos "taktika" e "taxis", "sintaxis" ou "ataxia" en grego, co significado de "ordenar" e derivados dunha suposta raíz indoeuropea *tag, tamén o verbo latino "taxare" co significado de "evaluar" ou "regular".

Pola outra banda temos a raíz indoeuropea "ton" "*tuna", co significado de "colina", e de onde derivan palabras como "town" en inglés ou "dún" "*dūnom" en céltico, co significado de "fortaleza", "promontorio". Polo que o significado final de Dactonium sería o de "colina dende a cal se dirixe ao pobo ou se goberna ao pobo".

© Marcos Castro Vilas, arquitecto

Mosteiro de Carboeiro en Silleda, unha pequena "Compostela"

A razón de ser da cidade de Compostela é un cruce de camiños, "Compostella, id est bene composita". Por Santiago de Compostela pasaba a famosa vía romana XIX que unía as cidades romanas de Braga e Lugo e tamén saía o camiño cara o porto da Coruña, pero, sobre todo, a principal razón de ser de Compostela, o motivo real polo que se escolleu ese lugar polo que pasaba a vía XIX, era porque nese lugar preciso desembocaba a vía romana procedente de Ourense e de Chaves. Casualmente estas mesmas variables dábanse en Carboeiro, por Carboeiro pasaba un importante camiño que acortaba considerablemente a distancia ou a ruta entre a corte asturiana de Oviedo e as terras do actual Portugal, amais de ser, ao igual que Compostela, o lugar de paso da importante vía romana que procedía de Ourense e de Chaves. A Estrada sempre foi un importante cruce de camiños ou de vías romanas.

Dise que a construción do chamado mosteiro de Carboeiro foi promovido ou promocionado pola corte de Asturias para reforzar ou fomentar esta importante vía de comunicación peninsular e terrestre entre o incipiente reino asturiano e as terras de Portugal e dalgunha maneira tamén recompensar ou agasallar aos camiñantes que se vían na obriga, ó transitar por ela, de desviarse da cidade de Santiago de Compostela. No mosteiro de Carboeiro traballou o mesmo taller de mestres canteiros franceses que traballaron na catedral de Santiago. Con todo, coa proclamación da independencia de Portugal e o nacemento de reino de Portugal trouxo consigo a perda de funcionalidade desta importante vía de comunicación que unía con Asturias e que pasou a ter un caracter residual. Caeu en desuso e o proxecto de Carboeiro foi abruptamente abandonado pola monarquía asturiana e tivo que ser rematado daquela maneira polos canteiros galegos do país. 

© Marcos Castro Vilas, arquitecto